Hikmet Zeyveli, İktibas Dergisi, Sayı: 122, Şubat 1987

A. ALLAH VE GAYB BİLGİSİ

1. Gayb Nedir?

Vasıtalı veya vasıtasız, duyu orgarılarımızla ulaşamadığımız ve ilmimizle ihata edemediğimiz her şeye "gayb" denir. Gayb sahasının zıddı "müşahede" sahasıdır.

Gaybı iki kısma ayırabiliriz.

a) Mutlak gayb: Beşer imkan ve kabiliyetleriyle -dünyada- hiçbir zaman ihata edilemeyen saha Allah'ın zatının ve meleklerinin mahiyeti; kıyamet, ahiret, hesap, cennet-cehennem ahvali... bu tür gayba örnek verilebilir.

b) İzafî (basit) gayb: Zaman, mekan, imkan ve kabiliyet farklarından dolayı bir kısım insanlar için ulaşılmaz, ihata edilmez iken diğerleri için ulaşılan, ihata edilen saha. Yakın bir geçmişe kadar, huzurda bulunmayan bir kimsenin hareket ve konuşmaları gayb iken, günümüzde, çeşitli imkanlarla (radyo, teyp, TV, video vb.) bunlar -kısmen de olsa- gayb olmaktan çıkarılmışlardır. Bunun gibi, geçmişte gayb olan birçok saha (coğrafya, astronomi vb. dallarda) artık müşahade sahasına sokulmuşlardır. Mesela, bir güneş veya ay tutulmasının zamanının önceden ihbarı artık "gaybden haber vermek" değildir.

2. Kur'an'da Gayb

Kur'an-ı Kerîm'de geçen "gayb" kelimeleriyle. yukarıda tanımladığımız iki tür gaybın her ikisi birden kasdedildiği gibi. ayrı ayrı , mutlak ve izafî (basit) gayb'ler de ifade olunmuşlardır.

"De ki: ...Eğer gaybı bilseydim (daha) çok hayır elde ederdim ve bana kötülük de dokunmazdı..."(7/188) Ayette. kıyametin ne zaman kopacağı gibi mutlak gayb'le beraber, hal ve gelecekteki izafî (basit) gayb, ikisi birden kasdedilmektedir.

"...Ey babamız, oğlun hırsızlık yaptı. (Gerçi) biz ancak bildiğimize şahitlik ettik, gaybı bilenler değildik. (Yani işin içyüzünü bilmiyoruz)" (12/81) Ayette izafî (basit) gayb kasdedilmiştir.

" ...Onlar ki; gaybe iman ederler, namazı ikame ederler, kendilerine verdiğimiz rızıktan infak ederler."(2/3) Bu ayette imana konu olan gayb, izafî ı basit) gayb değildir. Çünkü basit gayba inanmanın, muttakiler için övgüye sayan bir meziyet olarak, namaz kılmak ve infak etmekle beraber anılmasının mana ve hikmeti olamaz. O halde ayette kasdedilen, Allah'ın vc meleklerin varlığı, ahiret hayatı, hesap günü. cennet-cehennem... gibi konular, yani, 'mutlak gayb" dır.

3. Gaybı Kim Bilir?

Kur'an-ı Kerîm'de, genel anlamıyla gayb'ın ancak Allah tarafından bilineceğini kesin ifadelerle bildiren birçok ayet vardır. Sadece birkaçını verelim:

"De ki: Göklerde ve yerde Allah'tan başka kimse gaybı bilmez.. ."(27/65) "De ki: Gayb(ı bilmek) Allah'a mahsustur..." (1O/2O)

"Gaybın anahtarları O'nun yanındadır. Onları. O'ndan başkası bilmez..."(6/59) "Onlar: ... Bizim bilgimiz yok, derler, gayb'leri bilen yalnız sensin, sen."(5/1O9)

4. Allah'ın Gaybı Bildirmesi

Gaybın mutlak sahibi ve alimi olan Allah'ın, dilediği takdirde, dilediği kimselere gaybını bildirmesi aklen mümkün ve caizdir. Ancak bunun vuku bulmuş olduğu ve kimlere gaybın bildirildiği veya bildirilebileceği ancak nass'la bilinebilecek bir konu olduğundan, ilgili gibi görünen iki ayeti inceleyelim:

Birinci ayet "...Allah sizi gaybe vakıf (muttali) kılacak değildir; fakat

AIlah, resullerinden dilediğini seçer, (onlara gaybı bildirir)."(3/179)

İkinci ayet: "O, gaybı bilendir; kimseyi gaybına vakıf (muttali) kılmaz. Ancak razı olduğu resulleri (vakıf kılar)." (72/26-27)

Bu ayetlerde, Allah'ın, gaybını ancak peygamberlere bildirebileceği; Peygamberler dışında hiç kimseye bildirmeyeceği hususu gayet sarihtir. Müfessirler bunlara dayanarak her çeşit kehanet iddialarını batıl saymışlardır. (Keşşaf tefsiri, 72/27 ayetinin yorumu)

Peygamberlere bildirilen gaybın türü ve bu bildirilmenin ne şekilde olduğu konusunda müfessir Taberî (O.31O H)'nin verdiği bir yorum aydınlatıcıdır.

"Gayb bilgisinden dilediğini nebilere indirir. Resulullah (s,)'a da Kur'an gaybı'nı indirmiştir. Onda (Kur'an'da), kıyamet günü vuku bulacak gaybı bize bildirmiştir." (Tefsîr, 72/26-27 ayetlerinin yorumunda, Abdurrahman b. Zeyd'den) Bu tefsirden, yukarıda verilen ayetlerde kasdedilen gaybın, mutlak gayb olduğu ve bu gaybın ancak tebliğ olunan bir vahiyle (son peygambere Kur'an'la) bildirildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bildirilen gayb, peygamberler aracılığıyla bütün muhataplara iletilmek zorundadır.

Gaybın yegane iletim vasıtasının vahiy olması hikmetine mebni olmalıdır ki, bizzat Kur'an'a "Gayb" isminin verildiğini ifade eden tefsirlere rastlıyoruz.

"O (Muhammed), Gayb'den dolayı itham altında tutulamaz." Müfessirler, bu ayette geçen "gayb"le "Kur'an"ın kasdedildiğini; özellikle müşriklere hitap eden bu ayetle, gaybî ihbarları ihtiva eden Kur'an':

tebliğ etmekte olan Hz. Peygamber (s)'in, yalancı, kahin ve benzeri ithamlarla zan altında bulundurulamayacağını bildirmektedir. (Taberi ve ibn Kesîr tefsirleri, ilgili ayet)

  Bütün bunlardan, her peygambere olduğu gibi, son peygamber Hz. Muhammed (s)'e de, Kur'an'la bazı gayb'lerin bildirildiği kesinlik kazanmaktadır

5. Kur'an'da Gayb Haberleri

Kur'an, mutlak gaybın yegane kaynağıdır. Kur'an'la bildirilen mutlak gaybe (Allah'a, meleklere, hesap gününe...) inanmamız kulluğumuzun gereği ve göstergesidir. Buna karşılık, Kur'an'ın (vahyin) dışında hiçbir beşer kaynağın mutlak gayb hakkında doğru haberler verebileceğine inanmamamız da teslimiyetimizin göstergesidir.Kur'an'da mutlak gaybın yanısıra izafi (basit) gayb haberlerinin de bildirildiğine şahit oluyoruz. Mazi(geçmiş), hal (şimdiki zaman) ve istikbal (gelecek) haberleri diye sınıflandırabileceğimiz bu gaybî ihbarlara ömekler verelim.

a) Mazi'den gaybî ihbarlar:

 Kur'an'da, geçmiş toplumlara ve peygamberlere dair verilen kıssaların büyük bir kısmı muhataplarca biliniyor olmasına rağmen, bu bilgilerinin eksik ve yanlış yönleri de mevcuttu. İşte bu eksik ve yanlış yönler, Kur'an'da, Allah tarafından gaybî ihbarlarla tamamlanıp tashih edilmişlerdir.

"Bunlar, sana vahyetmekte olduğumuz gayb haberleridir.." gibi ayetlerle bu tür ihbarlar kasdedilmiştir. (11/49, 12/1O2, 3/44,..)

b) Hal'den gaybî ibbarlar:

Hz. Peygamber (s). vahiy aldığı dönem boyunca, kendi gıyabında ve aleyhinde vuku bulan olayların ve sözlerin bir kısmından Kur'an'ın gaybî ihbarlarıyla haberdar edilmiştir. Hasr: 11-12; Muhammed: 16:Ahzab: 1O-2O; Tevbe; 42-52, 64,68, 73, 1O1, 1O7-11O; Munafıkün: 1- ayetleri, hep münafık ve Yahudîlerin, Resulullah (S)'ın gıyabındaki tutum ve davranışlarını, sözlerini ifşa eden gaybî ihbarlara örnektirler.

c) İstikbal'den gaybî ihbarlar:

Kur'an'da, İslamın ve müslümanların yakın ve uzak geleceğine dair birtakım gaybî haberlerin yanısıra (3/86; 5/13, 54. 24/55; 48/16, 2O. 28; 61/8, 9, 13 gibi) özel müstakbel ihbarlara da rastlanmaktadır:

Miladî 614 yıllarında; mecüsî İranlılar kitab-ehli olan Bizanslıları Suriye'de hezimete uğrattıklarında, Cenab-ı Hakk, 4 ila 9 yıl zarfında (arapça kelime bunu ifade ediyor) Bizanslilann galip geleceğini ihbar etmiş (3O/1-2) ve bu ihbar, 622 yılından itibaren gerçekleşmeye başlamıştır. Takip eden yıllarda ise Bizanslıların galibiyeti zirveye ulaşmıştır.

B. HZ. PEYGAMBER VE GAYB BİLGİSİ

1.      Genel

Birinci bölümde, her çeşit gaybın ancak Allah tarafından bilinebileceğini ve O'nun tarafından peygamberlere vahiy yoluyla bildirilenlerin dışında hiç bir kimsenin, hiç bir gaybe vakıf olamayacağını ayetlerle işledik.

Acaba bu genel kaideden Hz. Peygamber (S) istisna edilemez mi? Allah dilerse, vahyi vasıta kılmaksızın, Hz. Peygamber (S)'e bazı gaybleri bildiremez mi?

Aklen mümkün ve caiz olan bu durumun "vuku" bulduğuna dair, subütu ve delaleti kesin bir nassın olmadığım; yukanda, Cinn: 26-27 ayetlerini tahlil ederek ortaya çıkarmış bulunuyoruz.

Ayrıca "De ki: Ben size, Allah'ın hazineleri yanımdadır, demiyorum. Ve ben gaybı da bilmem; size, ben bir meleğim de demiyorum. Ben sadece bana vahyolunana uyuyorum." (6/5O, benzeri: 11/31) gibi ayetler, Hz. Peygamber (S)'in vahiy yolunun dışında, gaybı bilebileceği ihtimalini tamamen yok ediyor, kanaatındayız.

Hz. Peygamber (S)'in hayatından bazı meşhur olayların ve sözlerin Kur'an ayetleriyle nasıl uyum sağladıklarını örneklemeye geçmeden önce, zihinlerde oluşması muhtemel bir soruyu hatırlatalım.

Resülullah (S), Kur'an-dışı vahiy almamış mıdır? Kur'an'da bulunmayan bir çok rivayetlere bize gelen gaybî ihbarlar bu tür bir vahiyle bildirilmiş olamaz mı!

Kur'an-dışı (gayr-ı metlüv) vahiy iddiası ötedenberi savunulan bir tezdir. Resülullah(S)'in her söylediğinin veya -en azından- din ile ilgili konuşmalarının vahiy olduğu iddiasına, gerçekte, Kur'anî bir mesnedin bulunmadığı hususunu başka geniş bir incelemeye bırakarak, şimdilik, bu konuda Buharî'den birkaç yerde geçen bir rivayeti vermekle yetiniyoruz:

Şîa'nın iddiasına göre, güya, Hz. Peygamber (s), Ehl-i Beyt'e hususî vahiyler tebliğ etmiştir. Sahabeden Ebu Cuhayfe (r), Hz. Ali (r), ye, bu iddiayı kasdederek soruyor: "Sizin yanınızda Allah'ın kitabından ve AIlah'ın her müslümana bahşettiği kavrayıştan ve bir de şu sahîfe'den başka birşey yoktur."(Buharî: K:3.B: 39, K: 56, B: 24, 31 K: 96, B: 5: Fethu'l-barî, Beyrut Basımı C.l.s.2O4 Aynı hadislerden sözü edilen 'sahîfe"nin; Hz. Peygamber(s)'in Medine'ye hicretinden kısa bir süre sonra yazdırdığı, bütün Medine halkımn hukukunu tanzim eden ve İbn Ishak (ö. 151 H) sîretinde tam metnini bulabildiğimiz "Medine Anayasası" olduğunu çıkarabiliriz. (Ibn Hişam Kahire Basımı C.l-2,s.5O1-5O4)

2. Mazi Bilgisi ve Peygamber

Hz. Peygamber (s), Allah'ın bildirdiği gayb haberlerinin dışında geçmişe dair vasıtasız hiçbir bilgiye sahip bulunmadığı gibi, bu kabil haberleri bilme sorumluluğu ve konuşma yetkisi de yoktur.

Ashab-ı Kehfin sayıları hakkında üçtür, beştir.. gibi "recmen bi'l-ğayb" . (mesnedsiz tahminlerde) makam tayin eden kimselere, Hz. Peygamber (s)'in ;

şöyle söylemesi emredilmiştir: "De ki: 'Onların sayısım en iyi bilen Rabbim'dir" Onlan pek az kimseden başkası bilmez. Onlarla (bu konuda) tartışırken sana bildirilenden başka birşeyle tartışma ve onlar (Ashab-ı Kehf) hakkında kimseden birşey de sorma."(18/22) Ayet mealinde altı çizilen bölüm, Taberî tefsirinde Mücahid'in yorumu esas alınarak meallendirilmiştir.

Demek ki Hz. Peygamber (s) geçmişe ait gaybi konuda, ne Allah'ın bildirdiğinden fazlasını söyleyecek ne de başkasına danışacaktır.

3. Hal Bilgisi ve Hz. Peygamber

"Risalet hayatı boyunca, çeşitli yerlerde gıyabında cereyan eden sayısız hadiseleri Hz. Peygamber'in şahsen bilmekte olduğunu iddia etmek, onu beşer hüviyetinden çıkarmak demektir. Muhiti haricindeki hadiseler bir yana, kendi çevresinde fakat gıyabında vukü bulan şeyleri, söylenen sözleri, zihinlerden geçirilenleri vahiy olmadan Hz. Peygamber'in bildiğine delil olabilecek Kuran-ı Kerîm'de hiç bir ayet bilmiyoruz." (Prof. Dr. M. Said Hatiboğlu-Gaybî Hadisler Mes'elesi, A.Ü. îlahiyat Fakültesi Ders Notları, s.8) Resulullah (s)'ın hayatından, hal gaybını da bilmediğini te'yid eden bir çok olay ve rivayetlerin sadece bir kaçını vermekle yetineceğiz:

a) Hz. Peygamber (s)'in bazı istihbaratçılar istihdam ettiği tarihen bilinen bir gerçektir. Bunlardan bir kaçının ismi zikredilmektedir. (Mesela, Muslim: K:33, hadis:145, Cuheyne'li ikisi için bkz. îbn Sa'd, c.2, s.617) Demre'li Amr.b. Umeyye ise bu işte en başanlı olup müslüman olmadan önce de aynı görevi yapmıştır. (M. Hamidullah-İslam Peygamberi, 3.B..C.1.S.317-322)

 Daha önce müslüman olmasma rağmen ancak Mekke'nin fethinde İslamiyetini izhar eden Hz. Abbas (r)'ın, Mekke'den müşriklerin durumunu Resulullah (s)'a rapor ettiği de bildirilmektedir. (El-îstîab, Hz. Abbas maddesi)

Gaybı bilen bir insanın böylesi beşeri yollara baçvurması gereksiz olurdu.

 b) Resulullah (s), vahiyle ikaz edilmedikçe muhatabının sözlerindeki yalanlara -her zaman- vakıf olamamaktadır. Münafıklann, söyledikleri hilafına olan kötü niyetleri, çoğu durumlarda ayetlerle ifşa edilerek Hz. Peygamber (s) durumdan haberdar edilmiştir. (47/29-3O, 68/8,9/42-43, 64,94) Çünkü Hz. Peygamber (s)'in, çevresindekilerin içyüzlerini bilmesi münafıkları tanıması -açık deliller mevcut olmadıkça -mümkün olmamaktadır. Allah Tevbe/1O1, ayetinde şöyle buyuruyor: "Çevrenizdeki bedevilerden ve Medîne halkından nifak üzerinde direnen münafıklar vardır. Sen onlan bilmezsin, onları biz biliriz..."Görüldüğü üzere Hz. Peygamber (s) huzurundaki ve çevresindeki ikiyüzlüleri tanıyamamaktadır.

c) Mureysî gazvesi dönüşünde, Resulullah (s)'ın mubarek zevcesi Hz. Aişe (r)'ye münafıklarca en iğrenç iftira (ifk) yapılmış ve Medîne kısa zamanda bu azim iftirayla çalkalanmıştır. Hz. Peygamber (s), sevgili zevcesi hakkındaki bu dedikodulan kesinlikle tekzib edememiş çaresizlik içerisinde ashabıyla istişarede bulunmuş, bu arada Hz. Aişe (r)'yi de babasının evine göndermiştir. Günlerce süren ve hem Resulullah (s) hem de zevcesi için ızdırap veren bu ahval içerisinde, bir gün Hz. Peygamber (s) hasta yatmakta olan Hz. Aişe (r)'nin başı ucunda, ona şu sözleri söylemektedir:

"Ey Aişe, senin hakkında bana şöyle şöyle haberler ulaştı. Eğer günahsız isen Allah seni mutlaka temize çıkaracaktır. Yok eğer bir günaha bulaştı isen Allah'dan mağfıret dile, O'na tevbe, et..." (Birçok kaynak meyanında, Buharî, tefsîr, 24. Sure. B;)+ K;52. B;15. K;64, B;34, Muslim; K;49, hadis:

56, İbn Hişam, C.1-2,s.3O1 Taberî-Tefsir, 24, 11 ayetinin yorumu)

Şayet Hz. Peygamber (s) gaybı bilseydi, bu hitabından kısa bir süre sonra, Kur'an'la masum olduğu kıyamete kadar bütün insanlara ilan edilen Hz. Aişe (r)'yi ta kalbinden yaralayan ve göz pınarlarındaki yaşları kurutan bu sözleri sarfederler miydi?

Bu tasvir, gaybı bilme istidadında olmayan bir peygamberin hayatından , ızdıraplı bir kesiti sergilemektedir.

.   Sonunda bildirilen gayb ise kıyamete kadar okunan Kur'an olmuştur. ;(24/1O-2O) Bu nokta unutulmamalıdır.

d) Hicretin 9 yılında Tebük Seferine çıkılmadan hemen önce, Medîne'nin Kuba yakınlarındaki bir banliyösünde oturan bazı kimseler, Peygamber Mescidi'ne gelişin zorlaştığı yağmurlu ve soğuk günlerde namaz kılmak amacıyla bir semt mescidi inşa ettiklerini haber vererek, Resulullah (s)'tan, gelip ilk namazı kıldırmak suretiyle mescidlerini meşrulaştırmasını rica ederler. Hz. Peygamber (s), teklifi kabul etmekle beraber, sefere çıkmak üzere olduğundan bu küşadı (açılış) sefer dönüşü yapacağına dair onlara söz verir. Oysa sefer dönüşü esnasında Allah Teala, vahiyle, yeni mescidin münafıklarca bir klik oluşturmak, müslümanları zarara, küfre ve tefrikaya düşürmek amacıyla inşa edilmiş olduğunu ihbar ederek Resülune, o mescidde asla namaz kılmaması emrini verir.(9/1O7-1O8) Bunun üzerine Hz. Peygamber (s), birkaç müslüman göndererek sonradan "Dırar Mescidi" diye anılacak bu fe sat yuvasını yıktırır. (Ibn Hişam: 1-2/529-3O, Vagıdî, 1O45-49, Taberî-Tefsîr, 9:1O7 ayeti yorumunda da) Bir kere daha, Hz. Peygamber(s)'in, karşısındaki münafıkların kalblerindekini bilmediğini müşahade etmekteyiz.

e) Hz. Peygamber, aynı zamanda "ulu'l-emr"i bulunduğu müslümanlar için ve hatta bütün Medîne ehli için son kaza (yargı) merciidir (4/64, 65, 1O5, 2/213, 5/48)

Ancak, hüküm vermede Kur'an'ı Kerîm'i esas almasına rağmen, Hz. Peygamber, davacılarca veya şahitlerce verilen ifadelerin doğru veya yanlışlığını nasıl tefrik edebiliyordu? İşte aşağıda verilen ifadeler "gaybı bilmeyen" bir peygamberin bu konudaki endişe ve uyarısını dile getiriyor:

"Ben ancak bir beşerim. Siz bana bazı davalarla geliyorsunuz. Mümkündür ki bazınız (haksız olduğu halde) savunmasını (karşı taraftan) daha iyi yapabilir ve ben de duyduklarıma dayanarak (isabetsiz) bir hüküm verebilirim. Böyle bir durumda, kardeşinin hakkında kendi lehine bir şey hükmettiğim (haksız) bir kimse sakın onu almasın. Çünkü kendi lehine hükmettiğim (gerçekte) ateşten bir parçadır onun için." (Muvatta: K:36, B:1; Buhari:K:46, B:16 ve diğer yerler Müslim: K:3O, hadîs:4 ve 5)

Bu bölümü bitirirken, büyük imam ve büyük alim Ebu Hanife (r)'nin de gayb ile ilgili görüşünü verelim:

"..Kalblerde olanı ancak Allah ve Allah'ın kendisine vahyettiği bir peygamberden başka kimse bilemez. Vahiy olmadan, kalblerde bulunanı bildiğini iddia eden, Alemlerin Rabbi'nin ilmine sahip olduğunu iddia etmiş olur. Kalblerde ve hariçte, Allah'ın bildiğini kendisinin de bildiği iddiasında bulunan insan büyük bir cürüm işlemiş cehennem ve küfrü hak etmiş olur." (İmam-ı Azım'ın Beş Eseri, Çev. Mustafa öz, İstanbul, 1981, s.29, Arapça metin., s.24)                                                       

4. İstikbal Bilgisi ve Peygamber

Kur'an-ı Kerîm'de bütün peygamberlerin, kendilerinden sonraki olaylar hakkında bilgi sahibi olmadıklarına işaret eden ayetler vardır. (5/1O9, 116-117)

Son Peygamber Hz. Muhammed(s)'m de bu konuda bir ayrıcalığının olmadığı, yukarıda temas ettiğimiz "De ki: ...Ve ben gaybı da bilmem..." (6/5O) ve "De ki:...Eğer gaybı bilseydim (daha) çok hayır elde ederdim.."(7/188) gibi ayetlerle açıklığa kavuşuyorsa da, ilave olarak iki ayet ve Resulullah (s)ın hayatından bu ayetleri te'yid eder birkaç olay vererek konuyu biraz daha netleştirmeye çahşacağız.

Birinci ayet : 34

"Kıyametin (ne zaman kopacağının) ilmi ancak Allah'ın katındadır. Yağmuru O yağdırır ve rahimlerde olanı O bilir. Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilemez ve hiç kimse nerede öleceğini bilemez. (Her şeyi) bilen ve (her şeyden) haberi olan Allah'tır."

Bu ayetin meali, pek cüz'i farklarla hadis olarak da rivayet olunmuştur. (Mesela, Buharî: K:65, Tefsir, Luqman Suresi) Hz. Aişe (r)'den aşağıya alacağımız rivayet ise, ayet mealindeki "Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilemez." hükmünün şumülü hakkında bize fikir vermektedir.

Hz. Aişe (r)'den rivayet olunan biraz uzunca hadisin konumuzla ilgili olan bölümü şöyledir:

"Üç şey var ki, kim bunları iddia ederse Allah'a en büyük iftirayı yapmış olur. (...) Ve kim, O (Hz. Peygamber) yarın ne olacağını haber vermiştir, derse Allah'a en büyük iftirayı yapmış olur, çünkü Allah "De ki: Göklerde ve yerde Allah'tan başka kimse gaybı bilmez."(28/65) buyurmuştur." (Müslim: K: 1, hadis: 287)

Buharî'de ise rivayetin son bölümü şöyledir:

"...Ve kim sana, O (Hz. Peygamber)yarın ne olacağını biliyordu, derse şüphesiz yalan söylemiş olur. Çünkü Allah "Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilemez (31/74) buyurmuştur." (Buharî:K:65. Tefsir, Necm Suresi, B:1

Buharî'den, ilgili bir olay daha: Bir evde toplanan ve def çalarak Bedr'de şehîd düşen yakınlarına ağıt yakan kadınların yanına Resulullah (s) girince, ağıtçı bir kadın aynı nağme ile "Ve aramızda yarını bilen bir Nebî var!"  diye ağız değiştirince Resulullah (s) şöyle buyurur: "Hayır, böyle söyleme (başka bir yerde 'bırak onu') önceki söyledîklerini söyle!" (Buharî: 64, B:12, K:67. B:48)

Şarih İbn Hacer, bu haberden şu sonucu çıkarmaktadır. "Hadiste, gayb ilminin yaratılmışlardan bir kimseye nisbet edilemeyeceği hükmü de var." (Fethu'l Barî, s.7, s.316, hadis: 4OO1)

İkinci ayet Ahqaf:

"De ki: (Diğer) Peygamberlerden benim bir yeniliğim (farkım veya üstünlüğüm) yok. Bana ve size ne yapılacağını bilmem. Ben sadece bana vahyedilene uyuyorum ve ben ancak apaçık bir uyarıcıyım:" (Ayetin ilk cümlesini Razî tefsirinde zikredilen bir görüşü tercih ederek meallendirdik)

Bazı müfessirler "Bana ve size ne yapılacağını bilmem." cümlesiyle dünyadaki geleceğin kasdedildiğini belirtirler. (Taberî-Tefsîr, ilgili ayet) Ancak bize göre, ayetin manası, Allah'ın vahiyle bildiklerinin dışında dünyadaki geleceği de, ahirettekileri de kapsamaktadır. Aşağıda vereceğimiz olay bu kanaatımızı te'yid edici niteliktedir:

İlk müslümanlardan ve ilk muhacirlerden, ifrat derecede zahidane bir hayata düşkün Hz. Osman b. Maz'ün (r), Medine'de Ummu'l-Ala isminde bir kadının evinde misafirken vefat etmiştir. Resulullah(s) techîz ve tedfininde bulunmak üzere Ummu'l-Ala'nın evine vardığında kadın şöyle haykırmaktadır: "Ey Osman, şehadet ederim ki şu anda Allah sana ikram etmektedir." Resulullah (s) hemen müdahale eder: "Allah'ın ona ikram ettiğini nereden biliyorsun" Kadın: "Anam babam sana feda olsun ya Resulullah, peki Allah (ona etmesin de) kime ikram etsin?" Resulullah(s) buyurur: "Bakın, Osman'a (Allah'ın takdir ettiği) ölüm ulaşmıştır. Ben-şahsen- onun için hayır ümit etmekteyim. Fakat -Vallahi- ben, peygamber olduğum halde, bana ve size ne yapılacağını bilmem."

Ummu'l-Ala (r) ilave ediyor" "Vallahi, bu olaydan sonra hiç kimseyi asla tezkiye etmedim. (Yani ahiretteki durumu hakkında konuşmadım)"

Bu rivayet Buharî'de çeşitli yerlerde (mesela, K:91, B:27) olmak üzere birçok kaynakta yer almaktadır.

Bu konuda son olarak İmam Malik (r)'ın Muvatta'sından bir rivayet verelim: "Resulullah (s) Uhud şehitleri için 'Bunların lehinde (Allah katında) şehadet ederim" deyince, Ebu Bekr(r) 'Ey Allah'ın Resulu, biz de onların kardeşleri değil miyiz?' der. Bunun üzerine Resulullah (s) buyurur: 'Doğru,

 fakat benden sonra neler yapacağınızı bilmiyorum ki" (Muvatta, K:21, B:14, hadis: 32).

SON SÖZ

Kur'anî veriler ve Resulullah (s)'ın hayatından bu verileri te'yid eden olay ve rivayetlerle vardığımız sonuçları şöyle özetleyebiliriz:

1) Allah'tan başka hiçbir kimse gaybı bilemez.

2) Allah, her çeşit gayb haberlerinden dilediğini, yalnız peygamberlerine, vahyederek bildirmiştir.

3) Son Peygamber (s)'e bildirilen gayb haberleri, Kur'an'da yer almış olanlardan ibarettir.

4) Bunun dışında, "Allah gaybı, dilediğine -dilerse- bildirir" formülüyle, peygamberin dışındaki bazı kimselere de gaybın bildirildiği iddiası -nereden gelirse gelsin- batıldır.

Resulullah (s)'ın hayatına dair, Kur'an-ı Kerîm dışında bize intikal etmiş her eser (tefsîr, hadîs, sîret, tarih...) bu hususlar gözönüne alınarak okunursa ayıklanması gereken birçok rivayetlerin   mevcudiyetinin hemen farkına varılacaktır.

Geçmişte ve günümüzde, hurafe ve safsatanın menfezi olan bu zihniyetin (gaybın bilinebileceği iddiasının) sahiplerini Kur'an-ı Kerîm'i ve Resulullah(s)'ın sarîh sünnetini -basiret üzere- anlamağa davet ediyoruz.